Dr Ekta Vala ChandaranaMedical Oncologist

હોટ ફ્લેશ અને સ્તન કેન્સર: તમારે શું જાણવાની જરૂર છે

By Dr Ekta Vala Chandarana, Senior Consultant Medical Oncologist
Updated October 2025

A woman experiencing a hot flash, wiping sweat from her forehead - a common side effect of breast cancer treatment.

ઘણી સ્ત્રીઓને, ખાસ કરીને મેનોપોઝ (માસિક બંધ થવાના સમય) દરમિયાન, હોટ ફ્લેશ થાય છે. પણ જેમને સ્તન કેન્સર થયું છે કે જે સારવાર લઈ રહ્યાં છે, તેમને હોટ ફ્લેશ વારંવાર, વધારે જોરથી આવે છે અને રોજિંદા જીવનમાં તકલીફ આપે છે.

આ લેખમાં હું સમજાવીશ કે હોટ ફ્લેશ અને સ્તન કેન્સર વચ્ચે શું સંબંધ છે, તે કેમ થાય છે, અને આ તકલીફભરી આડઅસરને કેવી રીતે સંભાળી શકાય.

મારો હેતુ એ છે કે તમે તમારાં લક્ષણો સારી રીતે સમજો અને સાચી, હકીકત આધારિત માહિતીથી યોગ્ય મદદ મેળવો.

સ્તન કેન્સરના દર્દીઓમાં હોટ ફ્લેશ કેમ થાય છે?

હોટ ફ્લેશ એટલે અચાનક શરીરમાં ગરમી ફરી વળવી. મોટાભાગે ચહેરા, ગરદન અને છાતી પર તે વધારે લાગે છે. સ્તન કેન્સરના દર્દીઓમાં તેનાં ઘણાં કારણો હોઈ શકે છે:

  • હોર્મોનલ થેરાપી: ટેમોક્સિફેન કે એરોમાટેઝ ઇન્હિબિટર્સ જેવી દવાઓ શરીરમાં ઈસ્ટ્રોજન (સ્ત્રી હોર્મોન) ઘટાડે છે. ઈસ્ટ્રોજન ઘટે એટલે હોટ ફ્લેશ થવાનું સામાન્ય છે.
  • કીમોથેરાપી: અમુક કીમોની દવાઓથી જે સ્ત્રીઓનું માસિક હજી ચાલુ છે, તેમને વહેલું મેનોપોઝ આવી શકે છે. તેનાથી હોટ ફ્લેશ થાય છે.
  • ઓપરેશનથી મેનોપોઝ: કેન્સરનું જોખમ ઘટાડવા અંડાશય (ઓવરી) કાઢી નાખવામાં આવે, તો હોર્મોન અચાનક ઘટી જાય છે અને હોટ ફ્લેશ શરૂ થાય છે.
  • તણાવ અને ચિંતા: કેન્સરના નિદાન અને સારવારની ચિંતાથી પણ હોટ ફ્લેશ વધારે વાર આવી શકે છે.

હોટ ફ્લેશનાં લક્ષણો

લક્ષણો ઓળખતાં આવડે તો તમે તમારી તકલીફ તમારી સારવાર ટીમને બરાબર કહી શકો છો.

  • શરીરના ઉપરના ભાગમાં અચાનક ગરમી લાગવી
  • ચહેરો અને ગરદન લાલ કે ગરમ થઈ જવાં
  • હૃદય ઝડપથી ધબકવું (પલ્પિટેશન)
  • બહુ પરસેવો થવો, ખાસ કરીને રાત્રે (નાઈટ સ્વેટ્સ)
  • ગરમી પછી ઠંડી લાગવી કે ધ્રુજારી આવવી

આ લક્ષણો કોઈને ઓછાં તો કોઈને વધારે, ક્યારેક-ક્યારેક તો ક્યારેક વારંવાર થાય છે. તેનાથી રોજનાં કામ અને ઊંઘ પર અસર પડી શકે છે.

સ્તન કેન્સરની સારવાર દરમિયાન હોટ ફ્લેશને કેવી રીતે સંભાળવા

હોટ ફ્લેશ તકલીફ આપે છે, પણ તેને કાબૂમાં રાખવાની ઘણી રીતો છે. અને આ રીતોથી કેન્સરની સારવારમાં કોઈ અડચણ નથી આવતી.

રોજની આદતોમાં ફેરફાર:

  • એવાં કપડાં પહેરો જે જરૂર પડે તો સહેલાઈથી ઉતારી શકાય (પડમાં પહેરવાં)
  • ઠંડક માટે પંખો કે એસી વાપરો
  • તીખો-મસાલેદાર ખોરાક, દારૂ અને ચા-કોફી (કેફીન) ઓછાં કરો
  • ધૂમ્રપાન છોડી દો, કારણ કે તેનાથી હોટ ફ્લેશ વધારે થાય છે
  • યોગ, ધ્યાન (મેડિટેશન) અને ઊંડા શ્વાસ (ડીપ બ્રિથીંગ) જેવી તણાવ ઘટાડતી રીતો અપનાવો

ખોરાક અને પાણી

  • આખો દિવસ પાણી અને હર્બલ ચા પીતા રહો
  • ડૉક્ટરને પૂછીને સોયાવાળો ખોરાક લઈ શકો: કેટલાક દર્દીઓને તેનાથી હોટ ફ્લેશમાં રાહત મળે છે
  • એકસાથે ભારે ભોજનને બદલે થોડું-થોડું વારંવાર ખાઓ, જેથી શરીરનું તાપમાન સ્થિર રહે
  • પૂરતું પાણી પીવાથી અને સ્તન કેન્સરના દર્દીઓ માટેની ખોરાકની સલાહ પાળવાથી હોટ ફ્લેશ ઓછા થઈ શકે છે

કસરત

  • નિયમિત હળવી-મધ્યમ કસરત કરો, જેમ કે ચાલવું કે તરવું
  • ઠંડી જગ્યાએ કે ઠંડા સમયે કસરત કરો, જેથી વધારે ગરમી ન લાગે
  • કસરતથી મૂડ સુધરે છે અને હોટ ફ્લેશ પણ ઓછા થાય છે

Explore our summer safety tips for cancer patients

સ્તન કેન્સરમાં હોટ ફ્લેશ માટે દવાથી સારવાર

જો આદતો બદલવાથી પૂરતી રાહત ન મળે, તો કેટલાક દર્દીઓને દવાની જરૂર પડે છે.

હોર્મોન વગરની દવાઓ

ડૉક્ટર એવી દવાઓ આપી શકે છે જે હોર્મોનવાળી નથી, છતાં હોટ ફ્લેશ ઘટાડે છે:

  • SSRIs અને SNRIs: ડિપ્રેશનની કેટલીક દવાઓ, જેમ કે વેનેલાફેક્સીન (Venlafaxine) અને પેરોક્સેટીન (Paroxetine)
  • ગેબાપેન્ટિન (Gabapentin): નસના દુખાવા માટેની દવા, જે હોટ ફ્લેશમાં પણ કામ કરે છે
  • ક્લોનીડીન (Clonidine): મૂળ તો બ્લડ પ્રેશરની દવા, પણ હોટ ફ્લેશ માટે પણ વપરાય છે

ધ્યાન રાખજો: કોઈ પણ નવી દવા શરૂ કરતાં પહેલાં તમારા ઑન્કોલોજિસ્ટને જરૂર પૂછજો.

સાથે લઈ શકાય એવી સહાયક સારવાર (Complementary Therapies)

હોટ ફ્લેશ વખતે તણાવ અને તકલીફ ઘટાડવા કેટલાક સહાયક ઉપાય પણ કામ આવી શકે છે:

ઍક્યુપન્કચર

ઘણા દર્દીઓને નિયમિત ઍક્યુપન્કચરથી હોટ ફ્લેશમાં રાહત મળે છે.

કોગ્નિટિવ બિહેવિયરલ થેરાપી (CBT)

CBT એક પ્રકારની વાતચીતથી થતી સારવાર છે. હોટ ફ્લેશ સાથે આવતી ચિંતા અને તણાવ સંભાળવામાં તે મદદ કરી શકે છે.

હોટ ફ્લેશ માટે કુદરતી ઉપાય (Natural Remedies)

કેટલાક દર્દીઓને આ કુદરતી ઉપાયોથી ફાયદો થઈ શકે છે (પણ હંમેશા ડૉક્ટરને પૂછીને જ):

  • જડીબુટ્ટી (હર્બલ રેમિડીઝ): જેમ કે બ્લેક કોહોશ (Black Cohosh), રેડ ક્લોવર (Red Clover)
  • ખોરાકમાં ફેરફાર: ફાઈટોએસ્ટ્રોજનવાળો ખોરાક (જેમ કે સોયાની વસ્તુઓ)
  • મન-શરીરની રીતો: ઊંડા શ્વાસ, ગાઈડેડ મેડિટેશન અને યોગ જેવી આરામ આપતી રીતો

ખાસ ધ્યાન રાખો: કુદરતી ઉપાયો પણ કેન્સરની દવાઓ સાથે ઊલટી અસર કરી શકે છે. એટલે કોઈ પણ વધારાની સારવાર શરૂ કરતાં પહેલાં ડૉક્ટરની સલાહ લેવી જ જોઈએ.

મન અને માનસિક સ્વાસ્થ્ય માટે સાથ

હોટ ફ્લેશથી ઊંઘ બગડે છે અને ચિંતા વધે છે. તેની અસર મન અને લાગણીઓ પર પણ પડે છે.

મનને સંભાળવાની રીતો (Coping Strategies):

  • સ્તન કેન્સરમાંથી સાજી થયેલી મહિલાઓના સપોર્ટ ગ્રુપમાં જોડાઓ
  • કાઉન્સેલર કે સાઇકોલોજિસ્ટ સાથે વાત કરો
  • હોટ ફ્લેશ ક્યારે આવે છે તે લખવા માટે નાની ડાયરી રાખો
  • સૂતા પહેલાં ઊંડા શ્વાસ કે ધ્યાન જેવી આરામ આપતી રીતો અપનાવો

Read our guide on cancer and emotional health

ડૉક્ટર સાથે ક્યારે વાત કરવી જોઈએ

આમાંથી કંઈ પણ થાય તો મને કે તમારા ડૉક્ટરને જરૂર જણાવો:

  • હોટ ફ્લેશ બહુ જોરથી આવે કે વધતા જાય
  • તેનાથી ઊંઘ, મૂડ કે રોજનાં કામ ખોરવાય
  • કેન્સરની સારવાર સાથે કયો ઉપાય સલામત છે તે અંગે મૂંઝવણ હોય

તમારી ઑન્કોલોજી ટીમ તમારાં લક્ષણો સંભાળવા તમારા માટે યોગ્ય યોજના બનાવી શકે છે.

છેલ્લી વાત

સ્તન કેન્સરની સારવારમાં હોટ ફ્લેશ ઘણા દર્દીઓને થાય છે, પણ તેને કાબૂમાં રાખી શકાય છે. હોટ ફ્લેશ અને સ્તન કેન્સરનો સંબંધ સમજો, તો તમે આરામ માટે નાનાં-નાનાં પગલાં ભરી શકો છો. આદતો બદલવી, દવા લેવી કે મનનો સાથ મેળવવો, રાહતના ઘણા રસ્તા છે. જાણકાર રહો, ઠંડક રાખો, અને તમારી સારવાર ટીમ સાથે વાત કરતા રહો.

Treatment information: Breast Cancer Treatment in Ahmedabad: Signs, Tests, Stages and Care

Related patient guides

This page is for general information and does not replace a consultation. Treatment decisions depend on each patient's diagnosis.

CallWhatsApp