જ્યારે કોઈ નજીક ની વ્યક્તિ કીમોથેરાપી માંથી પસાર થઈ રહી હોય, ત્યારે મિત્રો અને પરિવારજનો ને ઘણી વાર એવું લાગે છે કે તેમને શું કરવું કે શું કહેવું તે ખબર નથી. ક્યાંક વધુ પડતું બોલવાનો ડર હોય છે, ક્યાંક કંઈ ના કહેવાય તેની ચિંતા હોય છે.
ઓપીડી માં દર્દીઓ ના પરિવારજનો અને મિત્રો પાસેથી મને સૌથી વધુ આ સવાલો સાંભળવા મળે છે:
- “હું શું કહું જેથી ખોટું ના લાગે?”
- “મદદ કરવી છે, પણ કેવી રીતે શરૂઆત કરવી?”
- “કઈ વાતો કે સવાલો ટાળવા જોઈએ?”
આજની વાત માં આ ત્રણેય સવાલો નો સ્પષ્ટ જવાબ આપવાનો પ્રયત્ન કરીશ.
શું ખરેખર કામ આવે છે
પૂછવા ને બદલે, ચોક્કસ મદદ ની ઓફર કરો
“જો કંઈ જોઈએ તો કહેજે” એ સાંભળવા માં સારું લાગે છે, પણ દર્દી માટે એ નક્કી કરવું અઘરું હોય છે કે શું માંગવું. તેના બદલે:
- “હું આજે સાંજે જમવાનું લઈ ને આવું છું”
- “હું બુધવારે તને હોસ્પિટલ લેવા-મૂકવા આવીશ”
- “હું તારા બાળકો ને શાળા એ થી લઈ આવીશ”
આવી ચોક્કસ ઓફર દર્દી પર નિર્ણય લેવાનો બોજ નથી નાખતી.
સાંભળો, સલાહ ના આપો
ઘણી વાર દર્દી ને ફક્ત પોતાની વાત કહેવી હોય છે, ઉકેલ નહીં. “તું મજબૂત છે, ચિંતા ના કર” જેવા વાક્યો સારા ઈરાદા સાથે કહેવાય છે, પણ ક્યારેક દર્દી ને પોતાની લાગણી વ્યક્ત કરવાની જગ્યા નથી મળતી. તેના બદલે:
- “આજે કેવું લાગે છે?” પૂછો અને જવાબ ને ખરેખર સાંભળો
- ચૂપ રહેવું અને સાથ આપવો પણ ક્યારેક શબ્દો કરતાં વધુ કામ આવે છે
સામાન્ય જીવન નો ભાગ બનવાનું ચાલુ રાખો
દર્દી ને દરેક વાતચીત “કેન્સર” પર કેન્દ્રિત ના જોઈતી હોય. રોજિંદી વાતો, હાસ્ય-મજાક, અથવા સામાન્ય સમાચાર શેર કરવા – આ બધું દર્દી ને પોતાની બીમારી થી અલગ, પોતાની ઓળખ સાથે જોડાયેલા રહેવામાં મદદ કરે છે.
નાની, સતત મદદ – મોટી, એક વારની મદદ કરતાં વધુ અસરકારક
સારવાર નો સમય મહિનાઓ સુધી ચાલે છે. શરૂઆત માં ઘણા લોકો મદદ કરવા આવે છે, પણ સમય જતાં એ ઓછું થતું જાય છે – જ્યારે દર્દી ને સૌથી વધુ મદદ ની જરૂર હોય છે. મહિના માં એક વાર ટૂંકો મેસેજ કે ફોન કોલ પણ દર્દી ને યાદ કરાવે છે કે તે એકલા નથી.
પરિવાર ના સંભાળ રાખનાર ને પણ ના ભૂલો
દર્દી ની સાથે-સાથે, તેમની સંભાળ રાખનાર વ્યક્તિ (પતિ/પત્ની, બાળકો, માતાપિતા) પણ થાકી જાય છે. તેમને પણ પૂછો — “તું કેમ છે?” અને તેમના માટે પણ થોડી મદદ ની ઓફર કરો.
આ ટાળો
- “બધું બરાબર થઈ જશે” જેવા ખાતરી ના વાક્યો, જે ક્યારેક ખોટા આશ્વાસન જેવા લાગે છે
- કેન્સર વિશે સાંભળેલી વાર્તાઓ (ખાસ કરીને ખરાબ પરિણામ વાળી) શેર કરવી
- “તું આટલી નબળી કેમ દેખાય છે” જેવી શારીરિક દેખાવ પર ટિપ્પણી
- વારંવાર “શું તું સાજી થઈ જઈશ?” જેવા સવાલો પૂછવા
- કોઈ સૂચના વગર અચાનક ઘરે લાંબી મુલાકાત એ જવું – પહેલા પૂછો કે સમય યોગ્ય છે કે નહીં
ડૉ. એક્તા ની વ્યક્તિગત નોંધ
“દર્દીઓ મને ઘણી વાર કહે છે કે તેમના મિત્રો દૂર થઈ ગયા છે – એટલા માટે નહીં કે તેમને પરવા નથી, પણ એટલા માટે કે તેમને ખબર નથી શું કરવું. હું હંમેશા કહું છું – સંપૂર્ણ, યોગ્ય શબ્દો શોધવા ની જરૂર નથી. ફક્ત હાજર રહેવું, નાની-નાની રીતે સાથ આપવો, અને સાંભળવું – આ જ સૌથી વધુ કામ આવે છે. તમારી હાજરી એ જ સૌથી મોટી મદદ છે.”
ધ્યાન રાખવા જેવી બાબતો
- દરેક દર્દી અલગ હોય છે – કોઈ ને વાત કરવી ગમે છે, કોઈ ને શાંતિ જોઈએ છે. તેમની પસંદગી ને માન આપો
- મદદ કરવા ની ઈચ્છા સાથે-સાથે, દર્દી ની સ્વતંત્રતા અને ગૌરવ નું પણ ધ્યાન રાખો
- જો દર્દી વાત કરવા ના માંગે, તો પણ તમારો સાથ હોવાનું જણાવવું પૂરતું છે
જો તમારા મિત્ર કે પરિવારજન ની સારવાર વિશે તમને કોઈ પ્રશ્ન હોય, તો ડૉ. એક્તા વાલા સાથે સંપર્ક કરો. એપોઇન્ટમેન્ટ માટે કોલ કરો 8866843843